CEZERİ'NİN OLAĞANÜSTÜ MAKİNELERİ

Günümüze kadar Cezeri ve eseri hakkında hiçbir karanlık nokta
bırakmayan yayımlanmış en kapsamlı çalışma.

 

Bu kitabı okurken, Cezeri’nin araç ve makinelerinin ileri bir mühendislik kavrayışının ve yüzlerce, belki de binlerce deneyin ürünü olduğunu anlayabileceksiniz. Kitap yalnızca mühendislere hitap eder şekilde yazılmadığı için, ister teori ister uygulama sahasında olsun renkli resimler, kolayca anlaşılabilir şekiller, teknik açıklamalar ve basit hesaplar arasında sıkılmadan gezintiye çıkabileceksiniz. Göreceksiniz ki Cezeri bu makineleri gerçekten üretmiş, bütün fonksiyonlarıyla iş görür halde çalıştırmış, üstelik bu çalışmaları sırasında çok sayıda buluşlar yapmış ve mekanik sistemler geliştirmiştir. Siz de Cezeri’nin parlak dehasının birer ürünü olan bu buluşların önemli bir kısmının modern çağlarda birçok mekanik aracın atası olduğuna tanık olacaksınız.

Ortaçağ’da Mezopotamya’nın aydınlığından günümüze uzanan bu mühendislik harikası eser üzerinde, 100 yılı aşkın bir süredir yapılmış tüm çalışmalardan sonra, bu kitapla Cezeri’nin makineleri ve mühendisliği hakkında incelenmeye muhtaç bir konu kalmamıştır.

Dizi ismi: Araştırma – İnceleme
Yayın koordinatörü: Erkan Şimşek
Tercüme: Şükran Fazlıoğlu, İhsan Fazlıoğlu
Redaksiyon: Enes Öztürk, Ali Kılıçarslan
Kapak Tasarımı: Zahid Yıldırım
Sayfa Tasarımı: Sultan Ertürk, Cemal Keskin
Ebat: 21x29,7 cm
Barkod: ISBN 9786051608754
Sayfa sayısı: 650
Bu çalışmada amaç; eserin doğrudan Arapça aslından çevirisini ve Cezeri’nin resimlerini kaynak alarak alet, araç ve makinelerin tamamı için tam olarak geliştirilmiş açıklama, şematik resim, teknik resim ve hesaplarla Cezeri’nin anlatımını desteklemek, bu arada araçların yapılabilirliğini ve işlevselliğini kanıtlamaktır. Tercüme metnin yanında her araç için yapılmış olan “Teknik Açıklamalar” kısmında, Cezeri’nin yazı ve resimlerle anlaşılır biçimde verdiği bilgileri tekrar etmeden, açık olarak anlatılmayan veya hiç anlatılmayan kısımların anlatılmasına, araçların tamamı için bizden önceki çalışmalara göre daha gelişmiş hesaplar yaparak bu araçların iş görebilir ve yapılabilir olmasını irdelemeye, nelerin ilk defa keşfedildiğinin veya kullanıldığının belirlenmesine çalıştık. Ayrıca teknik resim kurallarına uygun gelişmiş çizimler yaparak bu araçları o günkü teknolojilerle bugün yapabilmek için kaynak oluşturmak istedik. İkinci cildin sonunda da Cezeri’nin buluşları ve diğer özgün çalışmaları hakkında yine teknik açıklamalar yaptık.

Teknik Açıklamaların kolayca anlaşılması için yeterince açıklayıcı çizimler, sade bir anlatım ve hesap tarzı kullanmaya özen gösterdik. Bu arada merakları gidermek için, her bir tür hakkında muhtelif bilim tarihi kaynaklarından derlediğimiz bazı bilgileri özet olarak kitaba koyduk. Kitapta, Şükran ve İhsan Fazlıoğlu Hocalarımızın Cezeri’ye ait el yazması nüshalardan tercüme ettikleri ana metin sayfaların üst kısımlarında bulunmaktadır. Cezeri’ye ait renkli resimler de bu metindeki yerlerine konulmuştur. Durmuş Çalışkan tarafından yazılmış olan Teknik Açıklamalar, sayfaların alt kısımlarında, bilim tarihi kaynaklarından derlediğimiz özet bilgiler ise her bir türün kapak sayfasının arkasında bulunmaktadır. Bu metinler, tercüme metinden ayrışması için harf karakteri farklı olarak yazılmıştır. Kitapta bizim çizdiğimiz şekiller siyah, perspektifler ise renkli olarak yerlerine konulmuştur. İkinci cildin sonunda Cezeri’nin buluşlarına ait Teknik Açıklamalarımız da renkli perspektiflerle desteklenmiştir.

• Türkçeye tercüme, doğrudan Arapça aslından yapılmıştır. Böylece tercümenin tercümesinde görülen hatalar ve anlamsızlıklar bu metindemevzu bahis değildir. Bu kitap çalışmasında, tercümenin yanı sıra,her bir makine ve araç için gerekli düzeyde sözlü teknik açıklamalarbulunmaktadır. Bu açıklamalarda, Cezeri’nin anlaşılır biçimde verdiğibilgiler tekrar edilmeden, açık olarak anlatılmayan, hiç anlatılmayan veCezeri’nin ‘Uygulayıcıların anlayışına bıraktım’ dediği kısımlar açıkça anlatılmıştır.

• Ancak, Cezeri’nin de kitabında belirttiği gibi, makinelerin yapısalşekillerini ve yapım metotlarını sözle anlatmak çok zor, bazen deimkansızdır. Yine Cezeri’nin ‘Yazılı anlatımdan çok çizimlere itibar etmekgerekir’ şeklindeki uyarısına uygun olarak makine ve araçların her biriiçin gerekli hesaplar önceki çalışmalara göre gereğince ve yeterincegeliştirilmiş, ayrıca modern teknik resim metotlarına uygun çizimleryapılarak bu araçları o günkü teknolojilerle bugün yapabilmek için kaynakoluşturulmuş, işlevsellikleri ve yapılabilirlikleri irdelenmiştir. Ancakyaptığımız bazı gelişmiş hesaplar, yalnızca mekanik mühendislerince anlaşılacağı için yayına sunulmamıştır.

• Cezeri’nin teknoloji tarihi içinde neleri keşfettiği veya geliştirdiği, bu kitapta teknik çizim ve hesaplarla ilgili yerlerde belirtilmişve kitabın sonunda da bu konu ayrıca işlenmiştir. Bu arada Cezeri’nin makine yapımında uyduğu ilkeler belirlenmiş ve bu ilkelerinmakine yapımında bugün uyulması gereken ilkelerle aynı olduğu, Kitapta “Bir Makine Mühendisi Olarak Cezeri ve Eseri” başlıklı ön yazıda karşılaştırmalı olarak açıklanmıştır.

 

• Bu çalışma ile Cezeri’nin makinelerinin tamamının kendisi tarafından, kendi anlatımlarına uygun olarak yapıldığı ve işlevseloldukları da belirlenmiştir.

Sonuç olarak iki cilt halinde ve toplam 650 sayfa olan bu çalışma, Cezeri’nin makinelerinin yapı şekilleri hakkında, belki bundan sonra ilave bir çalışmaya ihtiyaç olmayacak şekilde, bugüne kadar yapılmış olan en kapsamlı çalışmadır. Geniş bilgi için “Cezeri’nin eseri ve tanınma süreci” makalesine bakabilirsiniz.